Urlop wychowawczy jest kontynuacją urlopu macierzyńskiego. Przysługuje każdemu z rodziców czy opiekunów dziecka. Opiekę nad potomstwem może więc sprawować zarówno mama, jak i tata, także wtedy, gdy pozostają oni w związku nieformalnym.

Z urlopu macierzyńskiego mogą również korzystać oboje rodzice lub opiekunowie jednocześnie - jednak nie dłużej niż przez trzy miesiące.

Według prawa pracodawca może udzielić urlopu wychowawczego na maksymalnie trzy lata, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko czwartego roku życia. Rodzic lub opiekun sprawujący opiekę na dzieckiem może podzielić go sobie na części, nie ma bowiem obowiązku wykorzystywania go w sposób ciągły. Zgodnie z przepisami wspomnianych części nie może być więcej niż cztery.

Na każde dziecko przysługuje osobny urlop wychowawczy.

Pomimo tego, że urlop wychowawczy jest kontynuacją urlopu macierzyńskiego, aby go otrzymać należy złożyć pisemnie wniosek, w którym powinna być określona data rozpoczęcia i zakończenia urlopu. Jeśli pracownik wykorzystał już część urlopu, należy wskazać ten okres we wniosku.

Zgodnie z rozporządzeniem ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania urlopu wychowawczego, pracownik chcący skorzystać z takiego urlopu powinien dwa tygodnie wcześniej złożyć odpowiedni wniosek.

Jeżeli jednak nie zostanie zachowany wspomniany termin, pracodawca ma prawo udzielić urlopu nie później niż z dniem upływu dwóch tygodni od dnia złożenia przez pracownika wniosku.

W przypadku złożenia wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego po wypowiedzeniu przez pracodawcę umowy o pracę, udziela on tego urlopu na okres nie dłuższy niż do dnia rozwiązania umowy o pracę wskutek dokonanej czynności.

Pracownik ma prawo wycofać wniosek o udzielenie urlopu wychowawczego, w formie pisemnej, nie później niż siedem dni przed jego rozpoczęciem.

Zgodnie z prawem pracownik przebywający na urlopie wychowawczym może podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego pracodawcy lub innego, albo też inną działalność. Może także przeznaczyć ten czas na naukę lub szkolenie. Jedynym warunkiem jest to, żeby czynności te nie wyłączały możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Pracownik nie ma obowiązku informowania pracodawcy o fakcie rozpoczęcia pracy zarobkowej lub rozpoczęciu nauki. Pracodawca może jednak wezwać go do stawienia się do pracy w terminie przez niego wskazanym, nie później niż w ciągu trzydziestu dni od dnia powzięcia takiej wiadomości i nie wcześniej niż po upływie trzech dni od dnia wezwania.

Pracownik po urlopie macierzyńskim może zrezygnować z urlopu wychowawczego i wrócić do pracy. Jeżeli zdecyduje się on na kontynuowanie kariery zawodowej ma obowiązek zawiadomić o tym pracodawcę co najmniej trzydzieści dni przed terminem zamierzonego podjęcia pracy.

Pracodawca musi dopuścić pracownika do pracy na zajmowanym wcześniej stanowisko, jeśli nie będzie to możliwe, to na stanowisku równorzędnym lub innym odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym. Po powrocie do pracy pracodawca nie może obniżyć wynagrodzenia pracownika.

Pracownik, który nie korzysta z urlopu wychowawczego może powrócić do pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy. Nie może on być jednak niższy niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu.

Aby pracować w ten sposób pracownik musi wystąpić do pracodawcy z odpowiednim wnioskiem. Pracodawca jest obowiązany uwzględnić wniosek pracownika.

Okres urlopu wychowawczego wlicza się do okresu zatrudnienia w dniu jego zakończenia. Pracownikowi przebywającemu na urlopie wychowawczym przysługują także wszystkie uprawnienia, np. nagroda jubileuszowa.

Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego nie ma prawa do wynagrodzenia, natomiast przysługuje jej zasiłek wychowawczy. Aby uzyskać go musi jednak spełniać kryterium dochodowe.